Communiceren en omgaan met uw hond

Sinds 2001 kwam ik erachter dat honden dieren zijn waarmee op een ‘vriendschappelijke’ wijze kan samengeleefd worden en dat dominantie niet meer van toepassing is in de relatie tussen hond en mens, zelfs niet tussen honden onderling. Ik probeer met veel overtuiging deze wetenschap aan mijn cursisten honden gedragsspecialisten door te geven alsook mijn klanten ‘hondenliefhebbers’ op basis van deze wijsheid te coachen bij de opvoeding en training van hun honden.

Ook via de media, het hondenprogramma van VTM – ‘het Zal Je Hond Maar Zijn’ werd deze moderne zienswijze naar voor gebracht.

Toch is het schrijnend hoe veel mensen er nog steeds met hun fantastische hond omgaan op basis van dominantie en onderdanigheid. Vele hondentrainers verkondigen nog steeds dat men met honden dient om te gaan volgens de verouderde en volledig foutieve roedelmethode.

Hondenliefhebbers, vele hondeninstructeurs en zelfs professionele gedragstherapeuten hebben zich vergeten bijscholen…
Zij gaan er nog steeds van uit dat honden van de wolf afstammen en dus als wolven dienen behandeld te worden.

Ook Cesar Millan de bekende hondentrainer uit de VS vertoeft met zijn gedachten, zienswijze en praktijk nog steeds in de middeleeuwen en draagt er toe bij dat vele niets wetende hondenliefhebbers onder zijn invloed hun honden voortdurend emotioneel en fysiek mishandelen.

Doordat velen de subtiele signalen van emotioneel onevenwichtigheid niet kennen en dus niet opmerken zijn de hondenliefhebbers zich meestal niet bewust van het feit dat ze hun honden veel leed bezorgen.

Huishonden stammen af van wilde honden en niet van de wolf.
Wist u dat de Duitse wetenschapper en onderzoeker, Erik Zimen meer dan 30 jaar geprobeerd heeft om wolven te socialiseren met mensen en dat dit nooit gelukt is?

Socialiseren betekent: “andere wezens leren zien als sociale partners waardoor men met elkaar kan samenleven en op grote schaal kan communiceren”.
Zoals u weet kan men een hond socialiseren met andere honden, mensen, paarden, katten en zelfs cavia’s.

Wilde honden, waarvan onze huishond rechtsreeks afstamt, leven in kleine groepjes van 3 à 4 leden. Zij kennen geen hiërarchische structuur. Zij functioneren door met elkaar samen te werken en ontwikkelen strategisch aangeleerd gedrag om met stress, angst en frustratie om te gaan. Dominantie en onderdanigheid zijn zaken die in deze zeer kleine groepjes niet van toepassing zijn. Zij passen zich voortdurend aan iedere situatie aan zodat alles op een vloeiende manier en zonder al te veel nodeloze inspanning kan verlopen. Uiteraard loopt het leven van een wilde hond niet altijd van een leien dakje… ook dat van onze huishonden niet.

Wilt u op een ontspannen manier met uw hond omgaan? Wilt u dat uw hond zich goed in zijn vel voelt en niet angstig dient te zijn? Wilt u agressief gedrag bij uw hond voorkomen?
Wanneer u op bovenstaande vragen “ja” hebt geantwoord vind u hieronder een manier waarop op een vriendschappelijke manier met honden kan worden omgegaan.

Wat in de hond zit zal eruit komen
Onderzoek waarvoor uw hond, voor hij als huisdier werd gehouden, in de praktijk werd gebruikt. Er zijn 10 rasgroepen en daarnaast de vele kruisingen.
Iedere hond heeft genetisch gepredisponeerde kenmerken in functie van zijn werkkwaliteiten. Het is dus belangrijk om daar rekening mee te houden en hem op zijn manier ‘hond’ te laten zijn.
Bij gelegenheid zal ik de gedragskenmerken per rasgroep bespreken en proberen om praktische tips te geven over de manier waarop men aan de basisnoden per rasgroep te gemoed kan komen.

Leer de subtiele communicatiesignalen kennen en reageer als vriend

Honden kennen net als wij 3 emotionele staten waarin ze zich kunnen bevinden.

1. De groene emotionele staat of ‘open toestand’
De hond voelt zich goed, is blij, opgewekt of ontspannen, is nieuwsgierig, is gemotiveerd, wil leren, spelen, knuffelen, enz. Zijn lichaam is in balans en hij beweegt soepel. Zijn ogen zijn zacht, opgewekt of speels. Zijn staart kwispelt breed. Een brede kwispel is een signaal van vriendelijk gedrag. De punt van de staart zwaait hierbij richting de oren. Wanneer hij bij u komt kan hij aan u snuffelen, zacht tegen u opspringen, gezellig tegen u aanwrijven, met de top van de tong kan hij u likjes geven. Wanneer hij uw lichaam met de tanden aanraakt zie je geen tandafdruk, het doet geen pijn.
De hond heeft zelfvertrouwen en heeft vertrouwen in zijn omgeving en in diegene waarmee hij met volle bewustzijn communiceert. Wanneer uw hond in de groene emotionele staat is kunt u normaal met hem omgaan, spelen, aaien, snoepjes geven, trainen.

2. De blauwe emotionele staat of ‘alerte toestand’
De hond is alert, hij heeft wat stress, hij checkt de situatie, is wat opgewonden, zoekt naar herkenbare signalen. Tijdens zijn socialiseringsfase (leeftijd 3 tot 12 weken) bouwde de hond een referentiekader waarin alles wat hij leerde werd opgeslagen. Maar ook na de socialisering leert de hond gebeurtenissen met positieve – of negatieve emoties te associëren. Honden wegen dus alles wat ze zien, horen, ruiken en voelen af ten opzichte van vroeger opgedane ervaringen. Van zodra ze twijfelen vertonen ze spanningssignalen en zijn ze alert. Wanneer de hond positieve veilige signalen opmerkt zal hij overgaan naar de groene emotionele staat en zich bewust aan de situatie aanpassen. Maar wanneer de hond zich bedreigd voelt en niet geleerd heeft om daar op een bewuste manier mee om te gaan zal hij automatisch overstappen naar de rode emotionele staat, maar daarover straks meer.
De spanningssignalen uit de blauwe emotionele staat zijn geeuwen, slikken, tongelen (= de tong die vooruit uit de muil gaat en de neus bijna of geheel aanraakt en dan weer langs voor in de muil verdwijnt), bek aflikken (=de tong komt langs voor uit de muil en gaat er langs opzijn weer in), wegkijken, hoofd wegdraaien, lichaam wegdraaien, zijwaarts zitten, voorpoot heffen, oren naar achter brengen, weglopen (onder tafel of in de zetel gaan liggen). Hij kan kwispelen maar meestal niet breed, zijn staart kwispelt in zwabberbeweging (punt van de staart zwaait niet richting de oren) of als een propeller. De hond kan ook uw lichaam likken en dat met een harde en volle tong. Het likgedrag zegt dat hij eigenlijk geen conflict wilt en probeert de situatie te kalmeren om weer naar de groene emotionele staat over te kunnen gaan.
Wanneer een hond zich in de blauwe emotionele staat bevindt kan u op twee manieren reageren.
Wanneer u zeker bent dat u hem kunt helpen door hem een goed getraind commando te geven moet je dat doen. Maar indien de hond onvoldoende vaardig is in het uitvoeren van commando’s is het beter om hem met rust te laten en de situatie voor hem aan te passen zodat hij zeker niet naar rood moet overstappen.
Maar wanneer je spanningsgedrag waarneemt terwijl u met hem aan het communiceren bent moet u met alles stoppen, zwijgen, uw handen bij uw lichaam houden en hem niet rechtstreeks aankijken. Op die manier kan u de druk van hem wegnemen en zal de hond weer naar groen overstappen. Zo biedt u duidelijkheid aan de hond en heeft hij de kans om op een veilige maar zelfbewuste manier met deze voor hem moeilijke situatie om te gaan.

3. De rode emotionele staat of 'gesloten toestand'.
Als de hond zich in de groene – of blauwe emotionele staat bevindt kan hij bewust reageren. Dat wil zeggen dat hij ‘zelf’ bewust beslist hoe hij zich in een bepaalde situatie en context zal gedragen.
Van zodra de hond zich in de rode emotionele toestand bevindt heeft hij geen zelfcontrole meer en gaat hij ‘automatisch’ functioneren. Zijn lichaam wordt gestuurd door zijn emoties. Deze emotionele kracht is een soort dirigent van het lichaam die 100% controle neem over het doen en laten van de hond. De hond zelf kan niet meer kiezen. Hij kan niets meer tegenhouden. In heel veel contexten kan zelfs de situatie aanpassen niets meer veranderen. Het lichaam is in werking gezet en het is niet meer te stoppen. Vandaar de gesloten toestand.

Het veiligheidssysteem
In de rode emotionele staat reageert de hond volgens het veiligheidssysteem dat betekent dat de instincten het van zijn ratio hebben overgenomen. Het vecht/vlucht systeem heeft het van hem overgenomen. De hond kan agressief gedrag vertonen (vechten) of zeer angstig zijn en daardoor bevriezen, dekking en hulp zoeken of vluchten.
Door goed op te letten en alert te zijn op signalen van de blauwe emotionele staat kan men voorkomen dat de hond naar de rode emotionele toestand overstapt.

Signalen die aantonen dat de hond zich in de rode emotionele toestand bevindt zijn Ineengedoken staan of liggen, staart ingetrokken, bevriezen, op de rug liggen met poten ophoog, Op de rug liggen met poten omhoog en in het gezicht kijken – frontaal opspringen en in het gezicht kijken, verstarren, aanstaren, grommen, tanden tonen, snappen en bijten. De staart is laag aangetrokken of hoog daarbij kan de hond zijn haren rechtop zetten.
De situatie is gevaarlijk en dat zowel voor derden als voor de hond zelf.
U dient 100% rustig te blijven, afstand te nemen, de situatie proberen aan te passen om te redden wat er nog te redden valt. Commando’s geven heeft meestal geen zin meer. De emoties van de hond hebben de leiding overgenomen. zijn ratio werd geblokkeerd.
U mag de hond in geen geval aanraken want u kunt gebeten worden.

Besluit
Iedereen heeft al gehoord over de neutrale, hoge – of lage houding van de hond. Het is belangrijk om deze duidelijke lichaamscommunicatie van de hond te begrijpen. Maar voor de hond zijn houding aanpast vertoont hij spanningssignalen die veel belangrijker zijn want zij zeggen alles over de emotionele toestand van de hond zij sturen het lichaam en dus ook zijn houdingsverandering.

Lees de lichaamstaal van de hond. Lees zowel de duidelijke – als de subtiele spanningssignalen en pas u altijd aan de hond aan. Alleen zo kan u zich een waardig hondenliefhebber noemen en vertoont u respect voor het zijn van de hond.

"Kijken naar een hond zonder te zien heeft geen zin".
Geert De Bolster